Quo Es Correct Occidental-Interlingue?

QUO ES CORRECT OCCIDENTAL?
de
Sr. A. Matejka
1941

Ti titul es inspirat de un excellent e interessantissim contribution quel nor devoet coidealist William Gilbert misset al redaction de Cosmoglotta pri li question del “problemas a soluer”.

Ti contribution quel noi pro su amplore regretabilmen ne posse inserter integralmen in Cosmoglotta monstra un tal gradu de observation e de san rason que yo ne vole comensar li discussion ante expresser a su autor mi max calid mersi pro li plesur quel dat me li letura de su letre.

In curt, li tese de sr. Gilbert consiste in li constatation que in mani punctus it existe ancor cert libertás de expression queles embarassa li novicio e que it es do li tache del colaboratores de Cosmoglotta, “presentar al letores li max modellic lingue, evitante precipue usar diferent formes (in styl e ortografie)”.

Li constatation es tre just, ma li factes criticat have un causa real e facilmen explicabil.

Occidental ne es, quam Espo e Ido, un ludette quel di automaticmen “papa” e “mama” secun li mecanic leyes de su construction: in li structura morfologic interveni anc factores lingue-psychologic queles ne es codificabil per autoritativ ukas.

It es li grandissim merite de nor maestro que il ne ha ferocimen imposit su volentie in li max micri detalies quam to es li casu in Espo: il ha mem dat plu mult libertá in li usation de su lingue quam to esset agreabil a mani de su adeptes. Ma per ti liberalitá il ha servit nor movement, creante li possibilitá de un constant amelioration del lingue sur li base de practic experienties.

In se self, li libertá ya ne es un calamitá; in contrari it es un factor de facilitá in li aprrension. To quo embarassa cert novicios anc ne es ti libertá self, ma unicmen li fact que que quelcvez ili ne save in quel precis punctus it existe realmen libertá e ú ne. Ma anc ci li solution es proxim. Li observationes presentat de sr. Gilbert ha esset fat ja desde quelc témpor de altri láter e ili ha ductet li Academie de Occidental a far un labor de standardisation de quel li scope esset precismen diminuer li casus de possibil hesitation in li practic usation del lingue. Regretabilmen ti labor esset interruptet per li guerre, ma un cert númer de punctus ha posset esser clarificat, quam ceterimen un grand passu vers unification ja ha esset fat per li quasi oficialisation del sonition fonetic. Adplu on ha fat un selection definitiv inter cert paralel-formes indicat quam egalmen admissibil in nor vocabulariums.

Yo va nu passar al practic láter del question, respondente a quelc del questiones linguistic contenet in li letre de nor sympatic coidealist:

1) “Pro quo li duplic negation” ?

It es recomendat in “Spiritu de Occidental”; ma quasi nequande usat, ni in Cosmoglotta, ni mem in “Spiritu de Occidental” ( quo pruva su ínpopularitá). Noi usa li duplic negation in mi matrin lingue, tamen yo prefere li simplicitá de anglés: “I never saw him” (yo nequande videt le). Probabilmen it es un afere de gusta, ma in ti casu on deve selecter lu max simplic.”

Response: To es exactmen mi opinion. On nequande ha successat justificar li duplic negation per argumentes vermen convictibil e probabilmen on anc ha pro to solmen permisset, ma ne imposit un maniere de expression quel anc yo considera quam inutil complication. On es presc sempre cert ne errar quande on secue li metode plu simplic e pro to anc yo sempre. usa li simplic negation.

2) “Li pronunciation de y vocalic quam u francés ne sembla me acceptibil. Li son u francés ne es util in li L.I. [Lingue International] e in omni casu li son i es mult plu international e natural por y volcalic.”

Response: Yo ea mem plu lontan quam sr. Gilbert e yo solmen pronuncia, ma anc scri i in omni casus u li modern ortografie italian e hispan da nos li bon exemple. It es a remarcar que on ha de sempre permisset li pronunciation de y quam. i e si, pro li utilitá de un distintion che quelc scientic paroles, on ancor admisse li pronunciation de y quam u francés, it tamen existe nu un clar tendentie, reverser li regul, i.e. dar li pronunciation de y quam i quam standard-regul e admisser, ma ne plu recomendar, li pronunciation quam ü german.

3) On vell dever facilisar li pronunciation del consonantic gruppe “sc” e oficialisar li pronunciation “ss” in paroles quam “scientist, evanescer, crescer, etc. (pron. sientist, evanesser, cresser).

Response: Li pronunciation de sc quam ss es certmen plu facil por franceses, e si ili pronuncia anc talmen in Occidental, to ne va nocer li comprensibilitá. Ma yo ne pensa que it vell esser recomendabil introducter un special exception in li grammatica pro un fenomen fonetic quel es un poc plu desfacil por franceses, ma totman ne gena li altri usatores de Occidental. Noi ne vell in ti casu dever far plu mult concessiones ancor al angleses queles have un maniere de pronunciation tot particulari e creant plu mult desfacilitás in li aprension de romanic lingues, quam 1i criticat sc por francéses. To vale -mutatis mutandis.- anc por altri lingues.

4) “On mey” - scri sr. Gilbert - dir sempre “ínpossibil” e “desfacil” e far desaparir definitivmen de nor revúes li formes “impossibil” , “difficil”, “difficult”.

Response: Yo ne memora har incontrat un sol vez li formes “dificil” e “dificult” in Cosmoglotta. Si alqui ha usat les, tande to es un erra, nam ili ne existe in Occidental.

Tot altri es li casu” pri “ínpossibil“. Ti form con n es teoricmen li sol oficial, ma on va sempre instinctivmen preferer “ímpossibil“, nam li mutation de n in m avan li bilabiales b e p es li resultate de un ley fonetic de quel noi constata li influentie in omni lingues. On dunc ne posse proscrir in Occidental li form “ímpossibil” quam incorect. In strict logica, noi vell ya anc dever dir “inplicar, inpression, inputar, conbatter, conbuster, conposition, conbination” vice “implicar, combatter, etc.”. Yo consilia al letores releer in Cosmoglotta nr. 64 li studie de sr. de Wahl pri li “Duplic consonantes” u li problema es tractat in un altri coherentie.

5) “In Spiritu de Occidental” es recomendat li formes profundimen e evidentimen, ma on trova ancor in Cosmoglotta “profundmen” e “evidentmen” sin li i eufonic.

Response: Yo ne ha trovat ti recomendation in Sp.d.O. e yo anc ne vide li motive por un tal recomendation. Sr. Gilbert self ya anc ne scri “absolutimen” ma “absolutmen” quam vu e me, e tamen u es li diferentie? Li ligativ i es absolutmen “facultativ. On usa it quam finale adjectivic pro fonetic, motives in paroles quam “necessi, sagi, felici, altri, regulari” (in ti ultim parol solmen por evitar li confusion con li infinitive). On va do logicmen anc dir “necessimen, sagimen“, etc. Ma ta u li i ne es necessi quam finale adjectivic, it es anc superflu quam ligativ che li adverbies.

6) On scri sovente “cane” ma “cat, rat” sin e final. Esque on ne posse instituer li secuent regul: “Li finale vocalic e va esser usat solmen quande necessi e specialmen quande li eufonie postula it?

Response: Al question ca li e final es “necessi” in can, on posse strax responder per no. Ma dar un precis response al question: “In quel casu li e final es postulat per li eufonie?” es ínpossibil. It va esser tam desfacil pruvar a un italian, que “can” es plu bon quam “cane” quam convicter, un anglés pri lu contrari. Chascun va usar li e final secun su propri gust e to es un excellent solution, nam tot abstraent del question de “necessitá” eufonie, noi have in ti facultativ finale ancor un admirabil medie por regular li ritme del frase. Li bon stylist cuida li harmonie de su frase e scecun il, li sam parol con o sin e final posse esser necessi in un loc e execrabil in un altri. Li libertá in li usation de ti finale (e til un cert gradu and del finale -i) do ne solmen facilisa li practic usation del lingue, ma in plu constitue un ínnegabil richess in li possibilitás de expression.

7) “Esque on deve dir “comenda” o “comende”, “comensa” o “comense”?

Til nu, yo sempre usat li form “comensa” sin hesitation pro li verb “comensar”, ma in li nr. 26 de Cg/B, yo trova “comense”. Quel del du formes es correct?

Response: It es un erra creder que “comensa” es li sol form possibil, pro li “verb- “comensar“. “Comense” es egalmen correct. Li diferenties es solmen un nuancie. “Si li parrol fini per a, it es li verbal action. Si it fini in e, on regarda it plu quam abstract o fact per se, sin pensar al action self. Por ex. “a me veni un pensa“. “Pense e parol es adequat“. “Vor demanda es ínjust“. In ti jurnal on tracta demandes de sociologie”. Ma omni to es solmen un medie por nuanciar li pensada, si on have li necessitá por to. In general it es totalmen egal qual expression on usa e ambi es correct e facilmen’ comprensibil.