Li PRINCIPIES de Occidental-Interlingue, #3

Remarcas pri li fundament de un L.I.

1) Si it vell esser possibil imposir li L.I. per ukas, quelcunc sistema a posteriori vell posser tre bon servir quam un tal medie de intercomprension. Mem un sistema a priori vel teoricmen posser dar resultates satisfant.

2) Ma li possibilitá declarar li usa de un sistema determinat de L.I. quam obligatori, ne existe e it es futil, mem solmen pensar pri organisar un tal fortie in li munde actual.

3) Si on ne have li potentie, imposir li usa de un determinat sistema selectet, tande li duesim question va esser: Quel specie de lingue posse esser introductet? Si on ne have li potentie imposir to quo on selecte, tande on deve selecter to quo on posse far acceptabil. Negliger ti punctu important vell significar bravar li realitá.

4) Li question fundamental dunc ne es: Quo li L.I. deve esser, ma quo it posse esser?

Li question ne es: quo vell esser max bon, si it vell esser usat, ma: quo on posse far acceptar por usation?

5) It existe du cardinal principies de standardisation, li inrefutabilitá e queles ha esset pruvat per long e sovente desilusionant experientie in mani dominias. Ili es:

a) On deve adopter to quo ja es familiari al majorité del usatores. Provar vicear to quo ja es “standard” (mem si it es imperfect) vell significar exposir se a un fiasco, nam li nov “standard” generalmen ne success vicear li anteyan e li resultate es complication vice simplification (ex. ferrovia-reles, terminologie scientic, etc.)

b) On deve adopter necos quo es ínfamiliari a omni usatores. Ta u ne existe concordante, it es preferibil standardisar sur li basse de alquó ja practicat de un gruppe de usatores (i.e. de un ex li gruppe de usatores), ma ne adopter un nov creation o compromisse quel vell haver necú alquel base solid e vell dever esser imposit quam alquó ínfamiliari a omnes.

6) Ti fundamental principies posse esser desegardat solmen si li organes de standardisation have li potentie imposir lor decision quam obligativ. To significa, in li casu del L.I., securat, oficial adoption e promulgation international. Ma, quam ja dit in supra, to es presentmen un cose ímpossibil. Lass nos, dunc, vider quel procedura es possibil in li practica.

7) Secun principie a) li L.I. vell dever representar omni to quo ja es familiari al max important lingues del munde. Regretabilmen, to quo es comun a omni ex ili consiste solmen in poc paroles - un tre micre parte del vocabularium de un L.I. - e ti unesim principie es pro to practicmen ínaplicabil.

8.) Li absentie de omni concordantie inter li max important gruppes de lingues del munde ducte nos al duesim principie quel di que li L.I. vell dever esser familiari adminim a un de ti gruppes.

9) Si noi di que li L.I. deve esser familiari a un gruppe de lingues, to ne significa que li representantes de ti gruppe deve esser capabil parlar e scrir ti L.I. Nequel L.I. posse esser “familiari” a quicunc in ti sense. Ma it es possibil que un L.I., si leet (minu sovente quande it es audit), es comprensibil a cert gruppes sin anteyan studie e solmen in ti sense (i.e. talmen que scrit textus posse esser comprendet) on posse far un L.I. quel es familiari ínmediatmen a un determinat gruppe de persones.

10) It es naturalmen impossibil far un lingue quel vell esser comprensibil tam por li Europan quam por li Asiatic gruppes de lingues e, si noi deve electer, noi deve certmen prender li gruppes Europan quam base por li labor.

11) Esque it es possibil constructer un L.I. comprensibil al tri cardinal gruppes linguistic de Europa: Slavic, Germanic, Romanic? NO. Li elementes comun ne es sat numerosi.

12) Tande esque on posse forsan imaginar un lingue quel vell esser comprensibil a adminim du ex li tri gruppes? Denov li response es NO. Por far un lingue sat familiari por esser ínmediatmen comprensibil, on es obligat limitar li labor de construction a un sol del tri gruppes linguistic.

13) Noi deve dunc electer inter: pan-slavic, pan-germanic o pan-romanic. Comparante li avantages queles chascun de ti tipes presenta por li construction de un L.I. tam concernent li grammatica, quam concernent li vocabularium, noi ariva al conclusion que ROMANIC oferta li max mult avantages; on dunc ne posse hesitar in favore de un romanic base por li L.I. Un tal base vell producter un lingue quel es comprensibil al romanic popules. To es li max grand, internationalmen important gruppe por quel on posse obtener comprensibilitá. Adplu, con un tal base, li L.I. vell esser comprensibil por un grand númere de bon instructet anglés-parlantes.

Noi procrastina al proxim numeró (#4) li publication del curt comentarie quel ti interessant document de IALA inspira nos.