LI SPLITTRE E LI TRAVE

Schematisme e naturalitá in

lingues international.

A. Matejka

Sub li titul “LE SCHEMATISMO IN AGONIA” Sr. A Schild ha publicat in nr. 2 (februar 1957) del revúe CURRERO DEL MUNDO” un articul tre interessant in quel il oposi li naturalisme de ILa al schematisme de ILe. It cúlmina in li constation que in realitá, si li Occidental de De Wahl es plu natural quam li Esperanto de Zamenhof, anc De Wahl ne ha successat lliberar se completmen de ti specie de schematisme quel es li pecca cardinal del sistemas non-naturalistic. Nam si, il argumenta, li regules de derivation de De Wahl ne producte formes tam natural quam ili existe in ILa, tande ili ha fallit lor scope. Un parol quam electibilitá, il di, ne es plu bon quam elektebleco e si noi admisse li unesim quam just, on deve anc justificar mult altri esperantismes.

“Wenn man’s so hört, möcht’s leidlich scheinen
Steht aber doch immer schief darum.”

di Goethe in su Faust.

To es li citation quel veni me in mente, ponderante li argumentes de Sr. Schild. Yo ha nequande contestat que ILa es capabil seducter homes con humanistic cultura e yo anc concede que it es etimologicmen plu vicin al comun fonte de nor civilisation hellenic-latin quam li lingue de De Wahl. Ma de to ancor ne seque que ti-ci deve, pro ti motive, necessimen esser minu natural quam li lingue de IALA.

Li citation de isolat exemples posse ilustrar precisi punctus de problemas stant in discussion, ma ili pruva nequó. Li discussion deveni fertil solmen quande noi exámina ti exemples in li cadre del general conceptiones quel forma li base de singul sistema.

Noi va dunc posir nos li question: “Quo es schematisme?”

Aplicat al scientie linguistic, it realmen ne sembla dir plu mult quam “crear paroles o frases per formar les secun prefixat modelles e regules.” Noi deve aconosser que Zamenhof ha cultivat ti metode in su forme max pur. A it noi debi perles quam onigilo, alakvigi, homidino, malamigi, senkiale, ulego e mult altres. Ili es, quam di tre justmen Sr. Schild “jocas de combination.”

Or, anc Occidental-Interlingue forma su paroles per li combination de radicas con afixes. Malgré to, li formes resultant es, in contrast a tis de Espo, ínmediatmen comprensibil. Pro quo? Pro que in Occidental-Interlingue ne solmen li radicas, ma anc li afixes es natural, nam ili es extraet del lingues vivent. E ti resultate ha esset atinget malgré li “schematisme” quel presidet al creation del derivates.

Esser continuat: in LI SPLITTRE E LI TRAVE #2.