LINGUE

Li ortografic question…

De Edgar de Wahl

Nor afirmation, in li nota redactional al articul “Li Occidental-Incontra in Berlin” (Cosmoglotta nró 240), que Edgar de Wahl hat sempre esset partisan del ortografie simplificat ne sembla har trovat un credentie egal che omni letores. Por dissipar omni dúbites, noi reproducte in infra, sin changear un iota a su formulation, li articul quel noi publicat in Cosmoglotta nró 26 (septembre 1941). It es li ultim contribution quel noi recivet del autor de Occidental por publication in nor revúe e un hasarde providential fat que it es just un pleda por li ortografie simplificat. It es apen util adjunter que ti tese developat per De Wahl in ti exposite ha esset directiv por li membres del Academie Interimari, chargeat del standardisation del lingue.

Noi vive nu in un historic epoca, caracterisat per ruina de mult antiqui heredat customes e opiniones. Noi vide un economic, tecnic e politic revolution e transformation del munde, specialmen un sempre nascent fort ultra-nationalism mem in mult micri popules, queles nu elimina in lor lingues mult international paroles e usa nov propri national formes e novi-creationes.

To naturalmen diminue li chances del idé de un international lingue in un munde in quel omnicos international es proscrit. Ma pro que li comunication inter li popules es plu necessi quam unquande antey, pro li divers crud materiales e samli fin tecnic industries, it va esser necessi studiar plu e plu nov lingues. To es un labor ínproductiv e ultra to mem dangerosi just por li national lingue self. Do un die, just pro li nationalism, li san rason va ducter li homanité a un lingue neutral, ne de ti o altri potent nation. Ma li situation self in mult va har chanjat se. Mult international paroles de yer, ja hodie e deman ne va plu esser international e samli lor ortografie, pro que, li popules plu e plu adapta li scrition de ti paroles a lor propri ortografie.

Ti diminution posi nos ante li problema qualmen retener li ancor existent internationalitá sin augmentar li desfacilitá de su studie. To es atinyibil solmen per quant possibil clar regularisation de derivation e simplification del ortografie. Un del dominias max ínregulari e quasi ínpossibil a submisser a clar e strict regules sin multissim exceptiones, es ti del prefixes con li caotic manieres de assimilation, conservat in li historic ortografie, usat in A. e F. Havente li exemple del lingues italian e hispan, queles ha in grand mesura simplificat li scrition, noi deve secuer ti exemple simplificar anc nor ortografie per clar regules, per un transparent e strett etymologic structura e in sam témpor quant possibil simplic fonetism. It es clar que un absolut coordination e ti du oposit postulationes ne es possibil. E pro to es necessi li max apt compromiss inter ili.

Nor labores de standardisation nu es ocupat just per ti question ortografic. Noi espera ducter les a bon fine, quel va posser egardar chascun del du postulationes in suficent gradu e per to ancor simplificar li aprension de nor lingue. Si ja plu minu standardisar, on deve far quant possibil plen labor. Ma to postula de nos concentrat meditation e mult provas e experimentes. Pro to, nor coidealistes mey ancor quelc témpor esser patient, specialmen prendente in calcul li tre impedit comunication inter nor competent exploratores, quel hodie es 2-5 vez plu long in témpor quam ante li guerre.

Un cose es clar, que li future de nor lingue jace ne in li complicat historic ortografie e li mult exceptiones heredat, ma in un clar e regulari systema de derivation e simplification del ortografie, quel deve esser anc quant possibil fonetic.