RIC BERGER, LI PROBLEMA

Punctu final a nor controverse . . . . .

Li ton levimen sarcastic — yo humilmen confesse it — quel yo usat in mi articul pri “Li genese de ILa – li punctus sur lis i” (Cosmoglotta nró 259) havet consequenties tam ínexpectat que ili merite esser portat al conossentie de omni interlinguistes.

Yo savet, naturalmen, que mi articul ne vell restar sin response. It ha venit in li nró 52 del Revista de ILa sub li titul “It suffice!” Lass nos passar sur lu ínvoluntarimen burlesc quel consiste in denunciar quam íntolerabil li publication de du innocent articules aparentmen ne tre agreabil a Sr. Berger, a ti sam Sr. Berger qui debi su celebritá in li munde interlinguistic presc exclusivmen al agressivitá ínfrenat quel il ha manifestat desde li unesim til li ultim numeró de se revúe contra su anteyan con-combatteros in general e li compatibil redactor de Cosmoglotta in particulari. No, quo realmen interessa nos e quo causa nor stupefaction es li candore con quel il revela al letores su conception particulari pri li scientie historiografic.

Qui ne save que li mestiere del historiograf es un del maxim íngrat in li munde? Nam li interpretation del factes historic ne posse esser altrimen quam subjectiv, pro que li fontes es notorimen íncomplet e in grand parte íncontrolabil.

Duplicmen delicat es li tache por ti qui interprende presentar un exposite historic in un dominia u il ne posse luder li rol de un passiv e impartial spectator, ma sta conosset quam exponente de un del partises directmen implicat in li afere. Nam mem quande il efortia se descrir li evenimentes con li maxim grand objectivitá, il sta presc ínevitabilmen exposit al suspecte har colorat li presentation del factes in tal maniere que it favorisa su propri intereses. To es sin dúbite suveranmen ínjust, ma on ha fat mult por justificar ti suspecte. Sr. Berger have li grand merite disipar in antey omni possibil dúbites concernent su propri position in ti dilemma. Il scri textualmen:

“Sr. Matejka injunge me (sic) de publicar presto certe documentos sin attender le publication de mi Historia del Lingua Internatiional in preparation. A no! Basta! Il suffice! Omne documentos interessante e necesse parera in lor tempore e loco.”

Si li paroles have ancor un sense, noi deve necessimen comprender que in su “Historia” ne va esser analisat omni documentes important e autentic, ma solmen tis queles Berger judica personalmen quam “necessi e interesant“. Pos su indignat refusa publicar in su revúe li lettre de Dr. Gode publicat in nró 258 de Cosmoglotta it ne es desfacil divinar queles es li documentes queles il judica quam “ni necessi ni interessant“. E it es, ve! ne minu desfacil divinar per quo il va remplazzar les.

Pos ti astonant declaration omni comentarie ulterior apare superflu. Sr. Berger ha prendet in antey li pena informar su letores personalmen pri li gradu de scientic objectivitá quel presidet al redaction de su ovre e talmen permisset les formar lor propri opinion pri li fidibilitá quel it convene atribuer a ti-ci.

Til nu it suficet nos indignar nos pri su agressivitá o simplicmen sucusser li cap, secun li humor del moment. Nam it ne es un secrete que li irritation pro su detestabil metodes de combatte es condividet de mult de su amicos. Dr. Gode ne exceptet.

In un cert periode de su activitá quam presidente del UMI, Dr. Gode mem videt se obligat posir un ultimatum a Berger, de quel li non-acceptation vell har significat que li membres del UMI deve electer inter il quam presidente e Berger quam secretario. Nam il ne posset admisser (secun su lettre del 18.6.59 a me) que li ovre de su vive mey esser sabotat, mem per su amicos. Qualmen it evenit que Berger, pos har aparentmen furnit a Dr. Gode li garanties demandat, retrocadet malgré to in su erras habitual, yo ne save. Ma noi forsan trova li clave in le sequent remarcas passabilmen melancolic quel Dr. Gode confidet me (ti sam Dr. Gode quem yo secun li afirmationes de Sr. Berger ha violentmen combattet durant su tot vive e qui, ínexplicabilmen, tamen ne hesitat honorar me per su confidenties):

“Vu vell esser plenmen justificat, si vu vell responder in Cosmoglotta al ataccas de Berger. Ma esque to vell esser sagi? Certmen ne. Vor revúe ne vell ganiar per it e li sol person a qui vu vell, per vor responses, far un plesura es Berger qui atende vor reaction con aviditá.

On vell dever esser psico-analitico por posser comprender omni ti coses. Ma un cose sembla me clar: Detra li agressivitá de Berger cela se un rancore personal e sovente on have li impression que durant annus il ha atendet li chance por posser publicmen exteriorisar it. Omnicos altri es a me tam íncomprensibil quam a vos.

Yo quelcvez conjecte que li animositá quel Dr. H.C.P. monstra in su criticas a me es debit a sammen complex motives celat. Yo ha comettet un stulterie enorm reactente a su ataccas quam a alquó quo posse esser mesurat per normal standardes. Yo espera que in simil circumstanties yo va saver acter plu sagimen. E yo anc espera que in li casu Berger vu ne va cometter li sam erra quel yo fat in ti de Dr. C.H.P. Nam a qui noce Berger per su ataccas? Unicmen a ILa – e quantcunc amari to mey sonar in mi bocca – vu ne va posser far altrimen quam felicitar vos pri to.”

Quam plu yo reflecte pri li problema tant plu yo senti que Dr. Gode es índubitabilmen rect. Pos li maxim recent pezze de bravore jurnalistic quel Berger ha dat in su revista, yo nu ha arivat al conclusion que it es decidetmen van voler trovar un explication rational al tot ínmotiva ataccas personal de queles yo ha, til nu, esset su constant objecte. It es li manifestation de un statu mental quel, quam observat tre justmen Dr. Gode, ne posse esser mesurat per normal standardes. E to va anc dictar mi futuri atitude. Yo va sequer li consilie quel Dr. Gode dat me in su lettre.

De nu Berger va haver plen libertá continuar su ataccas personal e difamatori contra me, sin besonar timer que yo va defender me contra ili. Il mey provar justificar les coram su propri conscientie. Yo támen ne vole finir ti articul sin expresser mi profund regret – e ti-ci es condividet de mani de su propri amicos – que li íncontestabil e mem immens merites de Berger quam interlinguist, su superiori inteligentie, e su íncredibil energie (pri queles é amicos é adversarios unanimmen interconcorda) ha til nu servit, in grand parte, a scopes purmen destructiv. It es, de omni deceptiones queles li fate reserva al interlinguistes de bon voluntá, probabilmen un del maxim desilusionant.

A.Matejka
1970